Devri

uzañ / uziñ

uzañ / uziñ

v.

I. V. tr. d.

(1) User.

●(1499) Ca 207b. Vsaff. g. Vser. l. fatisco / is.

●(1659) SCger 126a. vser, tr. «vsa.» ●(1872) ROU 107b. User, tr. «Uza.»

●(1911) BUAZperrot 382. anne an Iliz, e leac'h uza, a uz kement morzol a sko varnan.

►[empl. comme subst.]

●(1872) ROU 107b. Ar boutou-ma o d-euz great un uza mad, tr. «ces souliers ont été d'un bon service.»

(2) par ext. Uzañ gwin, banneoù, h.a. : cuver (son vin, etc.).

●(1877) EKG I 98. astennet enn tu pe du oc'h uza ar banneou o deveze evet. ●252. Guin Bernicot a ioa uzet e fesoun. ●(1878) EKG II 143. ober eur c'housk da uza ho banne.

(3) (agriculture) Épuiser (une terre).

●(1872) ROU 83b. Epuiser, en parlant du sol ou terre cultivée, tr. «uza.»

(4) sens fig. Uzañ an droug : passer la colère.

●(1870) MBR 218. ez ounn choumet d'ann traon da uza ann drouk a voa enn-oun, tr. «je suis resté en bas pour laisser calmer la colère que je ressentais.»

(5) User de, employer.

●(1499) Ca 207b. Vsaff. g. user. l. Vtor / teris. ●(c.1500) Cb [vsaff]. g. vser de puissance. b. vsaff a nerz. ●(1575) M 321-322. Traou delicius, pe á re a uzaez / Diouz preuet douen acuyt, nerahint dit try dez, tr. «Les choses délicieuses dont tu fais usage / Ne te préserverons pas des vers pendant trois jours.» ●1195-1196. Prestet endeues dit, da dellit meritou, / Salu vsaff dre ræson, daou sort dounæsonou, tr. «Il t'a prêté, pour gagner des mérites, / A condition d'en user raisonnablement, deux sortes de dons.» ●(1576) Cath p. 21. an crueldet bras a vse en andret an guerhes Cathell, tr. «la grande cruauté dont il usait à l'égard de la vierge Catherine»

II. V. intr.

A. (en plt de choses concrètes)

(1) S'user.

●(1846) DGG 247. an imach coat-se a uso gant an amzer. ●(1869) FHB 228/148b. Ar meen a uzo. ●(18--) SBI I 168. An houarn hag an dir a uz, gant an amzer. ●(18--) SAQ I 182. An dir a zo kalet, hag an dir a uz ; ar mean n'eo ket blod, hag ar mean a uz.

●(1906) KANngalon Genver 21. Ar vein-ze, emezhi, evit dezho beza kalet mad, a zo deuet bep eun tammik da uza. ●(1911) BUAZperrot 382. anne an Iliz, e leac'h uza, a uz kement morzol a sko varnan.

(2) S'évaporer.

●(1931) FHAB Genver 23. Ma talc'homp an dour da virvi e-pad pell amzer (…) uza a raio, evel ma lavarer.

B. (en plt de choses abstraites) =

●(1836) FLF 21. Us a r'ar glac'har gat an amzer. ●(1878) EKG II 272. Aman, mouez Anna a gouezaz, uza a rea he nerz.

●(1908) FHAB Mae 135. o c'hounnar a uzo ha reïza a rankint.

C. (en plt de qqn)

(1) Dépérir.

●(1880) SAB $$$. uza a raan o c'hortoz ac'hanoc'h. ●(1899) LZBt Meurzh 12. na veve, na uze coulz eo laret, nemed en creiz an anken hag ar boan-spered ar vrasan.

●(1903) JOZO 57. A houdé pemzek miz chetu hi é uzein. ●(1911) BUAZperrot 280. gwelet he c'hrouadur oc'h uza gant ar c'hlenved.

(2) Être à l'article de la mort.

●(1907) KANngalon Gouere 449. Aotrou persoun Reynès a oue galvet dre brez da vont da gas he Zoue d'eun den iaouank a ioa oc'h uza en eur vereuri.

III. V. pron. réf. En em uzañ : s'user.

●(1633) Nom 180a. Auræ : les fers qui conseruent la rouë de ne s'vser si tost : an ern an (lire : a) conseru an rot n'en em vsè quet quen buan.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...