Devri

teñval .1

teñval .1

adj.

I. (en plt de qqc.)

A.

(1) Sombre, obscur.

●(1499) Ca 122b. g. lieu obscur. b. lech teuoal. ●127a. g. sanz lune. obscur. b. teffoal hep quet a loar. ●194b. Theffhal. g. obscur. ●(1575) M 2468. Tan creff hac eff teffal, ne sclerhay da bale, tr. «Feu fort, quoique obscur, n'éclairera pas pour marcher.» ●(1633) Nom 122a. Color surdus, lentus, austerus : couleur morne & qui n'est point bien viue : liou morn ha teual, liou trist.

●(1659) SCger 85a. obscur, tr. «teual.» ●174b. teval, tr. «obscur.»

●(1847) BDJ 74. eur bac'h tênval, tr. (GMB 49) «un sombre cachot.» ●(1849) LLB 743. en noz téhoel. ●(1857) CBF 2. Ann amzer zo teval, tr. «Le temps est sombre.» ●(1896) GMB 684. pet[it] tréc[orois] tewaliq e kaer il fait assez sombre.

●(1923) FHAB Mezheven 232. n'o deus nemed eun toull ti tenval ne deu morse an heol ennan.

(2) (en plt d'un son) Sourd.

●(1732) GReg 882a. Un son sourd, tr. «Ur son teval.»

●(1931) VALL 704b. (bruit) sourd, tr. «teñval.»

(3) (Voix) rauque.

●(1907) VBFV.fb 84a. rauque, tr. «(boéh) tioél.»

(4) Digarezioù teñval : mauvais prétexte.

●(1890) MOA 408b. Mauvais prétextes, tr. «digaresiou teval, pl. m. (T[régor]).»

(5) (Pensées) sombres, noires.

●(1909) NOAR 108. C'hoarzin a ranke awechou o klevet o c'honchennou ; evel-se e kolle eur pennad an neuden eus e huvreou tenval.

(6) Nébuleux.

●(1659) SCger 83a. nebuleux, tr. «teual.»

(7) Teñvaloc'h pe deñval : de plus en plus sombre.

●(1912) BOEG 58. En déieu e dremén e zou rah eidon-mé / Tioéloh pé tioél, tr. «mes jours deviennent sombre de plus en plus.»

B. (empl. avec un adv. intens.)

(1) Teñval-lutin : très sombre.

●(1924) NFLO. sombre. il fait très s[ombre], tr. «tenval-lutin.»

(2) Teñval-dall : très sombre.

●(1921) BUFA 107. un noz tioèl-dal. ●(1942) DIHU 373/99. tioèl dal e oè lost en ti.

(3) Teñval-sac’h : très sombre.

●(1962) ARGV 100. teñval-zac'h.

II. (en plt de qqn)

(1) Bezañ teñval e weled : avoir mauvaise vue, être malvoyant.

●(1909) TOJA 28. Re denval eo deut ma gweled d'ober labouriou evellen.

(2) Teñval e benn : d'humeur sombre, maussade, rembruni.

●(1878) EKG II 100. An Aoutrou de Kerbalanek a iea hag a deue enn hon touez, tenval e benn. ●106. Ne ket hennez eo ive ma mennoz, hag an dra-ze a lakea tenval va fenn.

●(1907) PERS 197. an Aot. Person a oa eun tamik tenval he benn. ●(1909) HBAL 7. Takebie, me gav tenval da benn, mantruz, Biel paour.

(3) Triste.

●(1906) KPSA 36. En em glemm a reont, tenval int, reuzeudik int evel ar vein. ●101. tenval omp avad, ma vez guelet hon techou fall.

III.

(1) Bezañ teñval e benn // Mont teñval e benn // Mont teñval e dal : être gêné, être de mauvaise humeur.

●(1909) (L) K. ar Prat NOAR 173. Pa zigouezas en nenv, tenval e benn, e roas e baper da zant Per. ●(1923) (L) K. Jezegou KNOL 142. Te zo tenval da dal, avat ! ●(1928) G. M. FHAB Genver 15. War Vontroulez e fustas dioustu ha gant ar c'henta bag a gavas e tec'has da Vro-Saoz, bihan e galon ha tenval e benn. ●110. Yvonig a oa tenval zac'h e benn. ●(1936) (L) K. Jezegou LVPR 58. Mat, an hevelep tra, a zigouez evit an ti n'eus ket a garantez ennan. An dud a ve tenval o fenn : n'eus da vont na da zont er vugale. ●(1955) (K) Y. ar Gow STBJ 102. Heuz ha kasoni am boe ouzin ha, teñval ma fenn gant ar c'herse am boa dezi, e vuntis ar c'hoariell, dre riboul ar c'harz, e jardin an ti-skol. ●137. A-benn eur pennad, koulskoude, ec'h erruas, teñval he fenn ha dianalet, ruz he diouchot hag ar c'houezenn o pizenna war he zal. ●176. Teñval e oa e benn ha, pa c'houlennas ma mamm digantañ perak e oa chomet he gwaz er gêr, e respontas e oa fallaet dezañ. ●(1957) (K) Y. ar Gow BRUD 2/30. Hogen, pa glevas meneg eus ar pakad butun, e yeas teñval e dal hag e savas diwar e gador. ●(1965) (T) E. ar Barzhig BRUD 16/6. Med Erwan an Ti-Houarn a yeas teñval e benn ouz goulenn e verh.

(2) Bezañ teñval e skouarn : ne pas bien entendre.

●(1962) (T) TDBP ia 75. hennez n'eo ket teñval e skouarn, a-hervez tr. J. Gros « son oreille (…) son ouïe (…) n’est pas dure, semble-t-il »

(3) Bezañ teñval e zaoulagad : ne pas bien voir, avoir une mauvaise vue.

●(1928) BFSA 253. Ken tenval e oa aet e zaoulagad, m'en doa bec'h gouzout pevare e save an deiz. ●(1962) (T) TDBP ia 78. Teñval eo ma daoulagad abominabl, tr. J. Gros «mes yeux (ma vue) sont terriblement obscurcis, brouillés.»

(4) Teñval evel ar glaou : voir glaou.

(5) Teñval evel en ur forn : voir forn.

(6) Teñval evel en ur sac'h : voir sac'h.

(7) Teñval evel noz meurlarjez : voir meurlarjez.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...