Devri

redek / redet / reget

redek / redet / reget

v. & adv.

I. V. intr.

A. (sens de déplacement)

(1) Courir.

●(1499) Ca 49a. Cours. vide in redec. ●173b. Redec. g. courir. ●(1633) Nom 49a. Tipula : espece d'araigne legere courant sur l'eau : vr spes á quifniden á ret buhan voar an dour. ●117b. Calopodium ferratum : sabot de glace : bottou da redecq voar an scorn.

●(1659) SCger 169a. redec p. redet, tr. «courir.» ●(c.1680) NG 1810. Tri blé hanter e redou. ●(1732) GReg 225a. Courir, tr. «Redecq. pr. redet. Van[netois] rideecq.»

●(1878) EKG II 12. reded euz an eil goaremm enn eben.

●(1928) TAPO 8. Mont a-hont, dont aman, redet a gleiz hag a zehou ha poania evel an drouk-spered.

(2) Redek war-lerc'h : courir après, poursuivre.

●(1659) SCger 95b. poursuivre, tr. «redec voar lerc'h.»

●(1878) EKG II 11-12. al louarn o reded varlerc'h ar c'had pe al lapin.

(3) (sport) Redek war : courir sur (telle ou telle distance).

●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. unan eus pep strollad a red war gant metr.

►[empl. comme subst.] Ar redek : la course à pied.

●(1936) ONEN 32. an hini barreka war ar redeg.

B. par ext.

(1) Aller vite.

●(1849) LLB 444-445. kogus ar en amzer, / É ridek. ●545-546. Er hogus e zeval, e chanj én ur vrumen, / En ur razein en doar e rid hag hum zispen.

(2) Aller et venir.

●(1878) EKG II 185. Hennez a veze noz-deiz o reded a-hed an aot.

(3) Partir.

●(1894) BUZmornik 881. raktal e oue laosket ar prizounier da redet.

(4) Vaguer, errer.

●(1659) SCger 122b. vaguer, tr. «redec.»

(5) Avoir la diarrhée.

●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. le vin dous donne la foire, tr. «er güin dous, gün neüe a laca de redec, era er red coff', e ra er foüerel, er foueriguel a lausq' er c'hof.»

C. sens fig.

(1) Bouillir.

●(1910) MAKE 97. ar zouben, tiz warni, o redek hag o kantren.

(2) Redek war-lerc'h : courir après, rechercher.

●(1904) KANngalon Du 245. redet varlerc'h ar blijadur, rastellat arc'hant.

II. V. intr.

(1) Couler (en plt d'un liquide, d'un cours d'eau).

●(1633) Nom 144a. Tegula deliciaris : de laquelle coule l'eau : pen an san pe á hiny è ret an dour. ●239b. Elices, colliquiæ, silci aquarij : rayons pour escouler l'eau : hanchou, pe canyou en dour (lire : douar) da ober dan dour redecq. ●Alueus, canalis : conduit d'eau, escuyer, tuyau : vn canol pe dre læch ez ret an dour. ●245b. Flumen viuum, perenne : l'eau qui court tousiours : an dour á ret bepret.

●(1659) SCger 33a. couler, tr. «redec.»

●(1849) LLB 582. A ridek ér goehieu en deur e arsawé. ●(1861) BSJ 217. er riolen a Cédron, péhani e rid é soug manné Olivèd. ●(1872) FHB 408/341a. meur a zaelaouen a redaz e kuz. ●(1889) ISV 466. me fell din guelet a dost penauz e red ar voas dour a velan du-ze !

●(1907) PERS 217. ar goaziou dour o redek ken flour. ●(1921) BUFA 166-167. É gonzeu berùidant e lakas éleih a zareu de ridek.

(2) Redek gant : couler le long de.

●(1728) Resurrection 1462. Daero ma daou lagad aret gant ma diou jot.

(3) Couler (en plt d'argent).

●(1633) Nom 204a. Missilia : l'argent qu'un Prince seme : an archant á hat an Prinçc ha lacquaff da redec.

(4) =

●(1907) FHAB Here 228. Piou 'c'hoar e red ar stered gant kement a fouerez hag an heol, hag ho deus eveldhan hadet euz ho danvez du-man du-hont en oabl ?

(5) (en plt du temps) Passer.

●(1854) PSA I 8. caër en dès bet en amzér ridêc adal er pèn quetan ag er grechéneah betac omb.

III. V. tr. d.

A. (sens de déplacement)

(1) Faire courir.

●(1633) Nom 132b. Hippodromus : lieu ou baille où on fait courir les cheuaux : plaçen da redec ha da picquat an rounçeet.

(2) Courir, parcourir (le monde, etc.).

●(1557) B I 379. An bet a calet ez rede / (…) / Na dale muy ne deuruihe, tr. «elle courait vite le pays (…) et sans consentir à s'arrêter.»

●(1856) VNA 164. C'est (…) le sort de ceus qui aiment mieux courir le pays, tr. «Hennéh-é (…) partage er ré e vé gùel guet-hai ridêc bro.»

●(1910) MAKE 23. D'an amzer-ze, Yan ar Bombarder, a rede ar vro, brudet dre ma veze dalc'hmad o vont eus an eil maner d'egile. ●(1911) BUAZperrot 365. Redet a rea Breiz eus eur penn d'egile. ●(1920) LZBl Du 422. deuet da veza skuiz o redek bro. ●(1921) PGAZ 5. redet ar mor braz ha paka pesked. ●(1922) KANNgwital 234/380. laëroun a ioa d'an ampoent o reget ar vro.

(3) Redek e hent : décamper.

●(c.1802-1825) APS 133. el er vugulion lache hont, peré e lausq ou deved hac e rid ou hent, a pe uélant er bleï.

(4) Fréquenter (un lieu).

●(1878) EKG II 173. o reded an hostaleuriou hag an tavarniou.

(5) Redek e reuz : vivre sa vie.

●(1924) BILZbubr 41/946. Pa vi brasoc'h, kosoc'h, da dro a deuio, hag evelte ec'h i da redek da reuz. ●(1925) BILZ 155. Lavaret penôs ar marc'heg ac'h aio adarre da redek e reuz da Vontroulez, da Roazon ha da Bariz… ●178. Bilzig ac'h aio hep dale da redek e reuz, da heuilh e ouienn.

(6) fam. Redek e revr : bourlinguer.

●(1957) AMAH 240. war a gave din tra-walc'h am boa redet va reor diouzh eil penn ar voulouenn bri-mañ d'egile.

(7) (sport) Redek ar vell : jouer à la soule.

●(1896) GMB 402. redec-ar-vel, jouer à la soule, à Lézadrieux, etc.

(8) Poursuivre.

●(1923) FHAB C'hwevrer 55. eul lestr armet gant kanoliou evit redek ar Zôzon.

►[au passif]

●(1847) FVR 40. Ne oant heskinet ha redet nemed e leac’h ma oa Sitoianed vraz. ●315. redet, peuket gand ar re wenn, en em zastumjont e tour Bre. ●(1883) MIL 252. peseurt surentez a zo evit eun den redet gant tud fallakr hag ho deus touet he laza.

(9) Redek ar post : courir la poste.

●(1659) SCger 95a. courir la poste, tr. «redec ar post.» ●(1732) GReg 742a. Courre la poste, tr. «redecg ar post.»

B. (faire couler)

(1) Couler (un métal).

●(1633) Nom 175b. Lacus : où coule l'argent fondu : en læch ma reder an archant.

●(1732) GReg 480b. Couler la gueuse du grand fourneau dans le sable, tr. «Redecq an houarn.»

(2) Redek ar c'houez : couler la lessive, la buée. voir kouez .1

C. Parcourir, lire.

●(1860) BAL 76. Evelse e redan levr ar scritur sacr.

IV. Adv.

A. A-redek.

(1) En courant.

●(1580) G 1070. Ez ouf duet a redec, tr. «Je suis venu en courant.»

●(1787) BI 176. Ur vandenn bugalé (...) ë-yass à ridec forh scontet ér Chapel.

●(1861) BSJ 184. Marthe (…) e yas a ridèc én arben dehou é tifronqual guet hé halonad chagrin. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 177. Tud gouév e zas a ridêc aben d'emb.

●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 39. hag e fard a rideg én tiér. ●(1964) LLMM 107/413. Noblañs a oa aet, a-redek, da goachañ d'e gav.

(2) Promptement.

●(14--) Jer.ms 261. Ret eo ez meruhet a redec, tr. «Il faut que vous mourriez promptement.»

B. En ur redek : (parler une langue) couramment.

●(1638) Peiresc 7-10. Quement langaich à so er bet / Italien, Latin ha Grec, / Islanrd, Sauxnec ha Brezonec, / Och eux compset en eur redec, tr. «Toutes les langues qui existent en ce monde / Italien, latin et grec, / Iralndais, anglais et breton / Vous avez parlé couramment (mot à mot : en courant.»

V. Loc. verb. Redek ha diredek.

(1) Courir ça et là.

●(1732) GReg 225a. Courir ça & là, populairement, courailler, tr. «Redecq, ha diredecq.»

(2) Circuler.

●(1732) GReg 169b. Circuler, parlant du sang, tr. «redecq ha diredecq.»

VI.

(1) Redek evel ur c'had : voir gad.

(2) Redek ar c'had : voir gad.

(3) Redek evel un dremedal : voir dremedal.

(4) Redek evel ur c'hi difelc'het : voir chas.

(5) Redek evel ur c'hi klañv : voir ki.

(6) Redek evel un tenn : voir tenn.

(7) Redek evel an avel : voir avel.

(8) Redek e reuz : voir reuz.

(9) Redek e revr : voir revr.

(10) Redek ar c'hwitell : voir c'hwitell.

(11) Redek an angouitenn : voir angouitenn.

(12) Redek ar c'haritell : voir karitell.

(13) Redek ar yar : voir yar.

(14) Leuskel gedon da redek : voir gedon.

(15) Aet eo ar moc'h da redek : voir moc'h.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...