Devri

mont / monet .1

mont / monet .1

v.

I. V. intr.

(1) Aller.

●(1499) Ca 79b. Eth en peuch. g. alez en paix. ●140a. Monet. g. aller. ●140b. g. deuant aller. b. monet a rauc. ●g. istre hors ou hors aller g. monet en maes. ●aller tousiour. b. monet pepret.

●(1821) SST 56. Onet e rei d'er Baradouès. ●214. Jaugein e ra onet prompt d'en Ilis. ●(1821) SST.ab vi. de onet peb unan d'é du. ●(1847) FVR 72. a dlefe monet da gavout eunn tri c’hant breizad evel ar re a bere a zo komzet, beget mad evel-t-ho. ●(1866) BOM 26. Ni a ielo, holl, a vanden.

●(1907) BOBL 06 juillet 145/3a. mignoned ar relijion a lavare ive e oa trist gweled an traou o fond mod ma c'haint.

(2) Kae 'tav : sois tranquille.

●(1868) FHB 161/38b. kea atao, varc'hoas me lacai cregui enhout !

●(1907) KANngalon Even 428. O !... Ongan mad eo, ke tao. ●(1909) KTLR 39. Oh ! kea 'tao ; edoug an noz me 'zounjo, 'lavaras ar C'hroeg. ●77. Oh ! kea atao, groeg. ●(1936) LVPR 28. O ! kea 'tao. N'oun ket prest da lavaret.

(2) Na vezañ na da vont na da zont er vugale.

●(1936) LVPR 58. Mat, an hevelep tra, a zigouez evit an ti n'eus ket a garantez ennan. An dud a ve tenval o fenn : n'eus da vont na da zont er vugale.

(3) Servir.

●(1947) YNVL 123. Abaoe tri devezh e tisusune ur boñch, a yae gwechall, da stouvañ ur voutailhad rom Martinik, ha kavout a rae blaz dezhañ atav, al liper kozh !

(4) Disparaître.

●(1902) PIGO I 115. mes e nerz a ye bepred tamm-ha-tamm. ●(1924) FHAB Eost 315. Ar gegel hag ar baluc'hen a zo aet ar c'hiz anezo hag ar yaouankizou hirio n'ouzont mui baeat...

(5) Être mangé.

●(1909) KTLR 23. drebit, drebit ! (...) Ne vanko ket. Pa vo eat tout e vo adarre. ●(1939) DIHU 332/222. padet en doè er fest ken ne oè oeit rah el lon.

(6) [indique une progression] Mont war + ...

●(1862) JKS 277. sonjit e tleit c'hoantaat mont war well. ●(1874) FHB 471/2a. mont ato var vell hervez ar skiant vad.

●(1915) HBPR 214. lakaat da vond var gresk ar peoc'h etouez an dud. ●(1930) FHAB Du 420. ez ae an tailhou war gresk e lec'h mont war ziskar. ●(1935) KANNgwital 391/70. epad ma ya (...) war ziskar niver ar c'havellou. ●(1938) FHAB Genver 10. hor giziou kristen ne'z eont ket kals war well, ken nebeut ; war was, ne lavaran ket. ●(1938) FHAB C'hwevrer 39. an niver a gomunionou a ya war gresk. ●(1957) ADBr lxiv 4/469. Le contraire de mond war greski se dit mond war gurz.

(7) Mont war + verbe en « –iñ » =

●(1752) BS 129. o madou o vont var diminui.

●(1927) FHAB Meurzh 61. an nor lugernus a yee war greski.

(8) Mont war ub. : attaquer quelqu’un.

●(c.1825-1830) AJC 4919. neuse egomb voarne evid o diframan.

(9) Mont en dro : s'en aller, partir.

●(1766) MM 652. bezit fur hag iit en ho tro, tr. «Soyez sage et passez votre chemin.» ●735. medon o farda mont en (lire : em) zro. ●(17--) EN 1429. me sou e vond em sro, tr. «je vais m'en aller.»

●(c.1825-1830) AJC 5237. henes a gemeras da aversac pa negoud nestro. ●(1836) FLF 5. c'hui, souden, / A ello, va c'homer, moned c'hoas en ho tro. ●(1850) JAC 42. Gant ho permission, ni a ya en hon tro. ●(1869) FHB 253/349b. he c'hlac'har a vianeaz hag a ieas tre en he zro. ●(1877) BSA 134. ar c'hlenvet a zo eat en he dro.

●(1902) PIGO I 163. mac'h in 'n em zro ! ●210. Hirie neuze ec'h efomp en-dro ? ●(1903) MBJJ 312. renkout a rafe Frans ober he fak ha mont endro. ●(1922) FHAB C'hwevrer 47. Pa garo ez ai endro. ●(1925) CHIM 8. Grêt promese d'it da zimezi, ha mont endro ha tremen hep rei kelou. ●11. Pa oamp kas gwelet ac'hanout o chom, e oas êt n'ez tro. ●(1928) BFSA 90. Pa voe aet ar breur Ael en-dro, e pleustras al laeron e gomzou.

(10) Mont en dro : passer.

●(1910) MAKE 109. Teir zizun bennak a oa aet en o zro. ●(1923) KNOL 16. An amzer a yeas en dro. ●(1932) FHAB Gwengolo 369. ez a an amzer endro ha ne ouezer hano ken a vez deuet ar mare da aoza koan.

(11) Mont endro : fonctionner.

(12) Mont gant : être grillé par (la gelée, etc.).

●(1877) EKG i 42. e kreiz eur vojenn dero, eat he deliou gand ar goan.

●(1939) DIHU 332/221. N’houh alijan ket de lakat Moutard guen, er miz-man hoah, rak forh aes éh ant get er skorn. ●(1955) STBJ 207. Petra ’vo grêt dê da viret oute da vont gant ar goañv ?

(13) (en plt d’une marchandise) Coûter.

●(1910) MAKE 93. eur souez e oa gwelet pegen ker ez ae ar c’hrec’hen e Pont ’n Abad. ●(1925) FHAB Mae 165. pe briz e yae al loened. ●(1933) ALBR 39. pesort priz ec’h a al leueou bihan.

(14) (en plt d’un coût) Mont da : s’élever à.

●(1906) BOBL 28 Juillet 97/2e. An eil da gas egile, eur belek irlandiad a ia e leve da 5000 lur ar bloaz.

(15) Mont + adj. : devenir.

●(1925) BUAZmadeg 406. eskop Lyon, hag a oa eat koz. ●686. Eun devez, Tobias a ieaz dall. ●(1955) STBJ 166. e lakee sklêrijenn al loar an avalou-douar da vont glas pe da loaria.

(16) Mont da + subst. : se faire, se transformer en, devenir.

●(14--) N 152-153. rac ma ael guenn am quelenn scler / Monet breman da leanes, tr. «car mon bon ange me conseille clairement / de me faire religieuse.» ●226. Breman ez ynt æt da boet dan preuedou, tr. «Et maintenant ils sont devenus de la nourriture pour les vers.»

●(17--) BMa 688. Ret eo din mont da varchadour, tr. «Il faut que je devienne négociant.»

●(c.1825-1830) AJC 3031. red a vo din moned da lair pe da glasc. ●(1894) BUZmornik 186. He mamm goz dioc’h kostez he zad a ioa eat da leanez. ●211. c’hoant mont da velek en devoa.

●(1906) CDFi octobre. Hag ar marc’h a ya da labous. (d’après KBSA 127). ●(1907) DRSP 46. Beleg ar C’hrist eme va mamm a ya da vleiz.

(17) Mont e galon da netra : s’évanouir.

●(1961) LLMM 86/155. rak aet e galon da netra gant ar spont e oa emichañs manet semplet ur pennad brav.

(18) Mont kuit : se terminer.

●(1877) EKG i 50. eman an han o vont kuit.

(19) Mont da vont : se mettre à.

●(1766) MM 939-940. me ya da vont da zichiffra / en de profondis ivita, tr. «voyons voir à déchiffrer un De profundis pour lui.»

●(1903) MBJJ 224. Azeet aman c’hwi : me ’c’h a dont a-hont pelloc’h d’ober ma feden. ●(1909) BOBL 08 mai 228/1a. An dud en karg (…) a c’hourdrouz hag a lavar ec’h aint da vont en grèv. ●(1942) DADO 12. O, va diouhar a gren dindanoun ; ec’h an da gaout eur falladenn, ec’h an da vont er bord all !

(20) Partir.

●(1907) AVKA 241. ha goude e teuas keun dehan hag ec’h eas.

(21) Mont… + ha(g)…

●(1913) AVIE 159. Hag aben kaer oeit tad er hroèdur ha laret : (...). ●162. Ne iet ket ha barnein revé en dianvéz. ●165. ean oeit hag um saùet ha laret dehé : (...). ●246. oeit Jézus ha kaset deu ag é zisipled. ●250. ha oeit er figézen ha diséhet kentéh. ●334. Kentéh èl marù Jézus, oeit gouél en tanpl ha roéget dré greiz, ag er hlué bet en dias.

(22) Mourir.

●(1530) Pm 236. an re so eat da quentaff, tr. «ceux qui sont partis en premier lieu.»

●(c.1718) CHal.ms ii. Il est sur le bord de sa fosse, tr. «tostat ara d’é vé paré é, n’hel mui, eha qüitt’.» ●(1792) BD 1656. allas en yaouanquic eseo ret din monet.

●(1924) LZBT Meurzh 37. Paour kez Nuttu ! (...) et eo !

(23) Mont tre ag : sortir de.

●(1921) GRSA 27. un hent de vonet tré ag er hoed.

(24) Mont diouzh : quitter (la table, etc).

●(1921) PGAZ 59. En eur vont diouz taol.

(25) Mont diouzh ub. : quitter qqn.

●(1911) BUAZperrot 819. Edoc’h o paouez mont diouzin.

(26) Mont da : mener à.

●(1862) BBR 2. Penn da benn gand ann hent a ia da Remungol, tr. «tout le long de la route qui méne à Remungol.»

(27) Se vendre, coûter.

●(1925) FHAB Mae 165. pe briz e yae al loened. ●(1933) ALBR 39. pesort priz ec’h a al leueou bihan. ●(1935) CDFi 21 septembre. pe briz ez a ar zaoud nevezel.

(28) Mont digant : perdre.

●(1911) SKRS ii 248. Pa gav deoc’h ema ho pasianted o vont diganeoc’h.

(29) Mont gant : emprunter (une route, une rue, une voie, etc).

●(1911) SKRS ii 76. eur belek o vont gant ar ru.

(30) Mont e : se transformer en.

●(1860) BAL 158. ar joad a deu evel treac’h d’ar boan, an drein a iaa e roz.

(31) Devenir.

●(1929) MKRN 19. oeit oc’h bouar ? tr. «Etes-vous devenus sourds ?»

(32) Mont a-raok : aller devant.

●(1499) Ca 140b. g. deuant aller. b. monet a rauc.

●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Mont arôk, tr. «aller devant.»

(33) Mont a-raok : avancer.

●(1530) Pm 42. Maz aff araucq nenn daff adreff, tr. «Si j’avance, je ne recule pas.»

(34) Mont a-raok : s’en aller, partir.

●(1862) BSH 69. Goude ho glebyaden c’hui yel aroc arre.

●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. mont arôk, tr. «s’en aller. Even.» ●(1934) DIHU 276/96. É vér dalhmat édan monet araok.

(35) Mont a-dreuz ganti.

●(1957) AMAH 94. ha kent ne voe pell e teuis da vagañ kasoni ouzh o bro a-bezh, rak kalz re e fell da Boloniz mont a-dreuz ganti.

(36) Mont da : sauter sur.

●(1970) TDBP II 364. An dud a vez oh hisa ar chas da vond d'ar hizier, tr. « Les gens excitent les chiens à sauter sur les chats ».

(37) Mont da ub. :

●(1942) DRAN 143. a bep tu d’ar c’hornad ma tlient mont d’ezañ.

(38) Mont a + nom verb. : en venir à.

●(1829) CNG 17. mar da a gol é inean ?, tr. Herve Bihan « et s’il en vient à perdre son âme ? »

(39) Mont dre : aller par.

●(1783) BV 11/263. me ia breman souden dre ruiou babillon.

(40) Mont dirak udb : affronter qque chose.

●(1986) MLLH 296. Ha ne vagom nemed eur c’hoant : mond dirag ar zeizved tarz, an hini kaleta. Ne heller ket dond da waz mod all, tr. (version française p. 303) « Et nous n’avons qu’un désir : affronter la neuvième vague, la plus dure. On ne saurait devenir un homme à moins. »

II. V. tr. d.

(1) Mont gant/a-zoc’h : emporter.

●(1741) RO 638. Groec vat ma mignones et guenech ar bugel. ●(1783) BV 619. e bien magueres et ar buguel guenach.

●(1861) BSJ 218. Me Zad, yèt er halice-cé pêl a zoh-ein.

●(1942) DADO 11. eno e kavot penn ar blaïsenn hag an drein, mar n’int ket aet gant ar c’haz.

(2) Mont e hent : s'en aller, partir.

●(1530) Pm 137. Noman aet pep vnan e hent, tr. «Maintenant, que chacun aille son chemin.»

●(1744) L'Arm 22a. vous-vous en allez demain, tr. «arouah hui a ya-hou-c'ennt.» ●(1790) MG 109. gorteit que ne vou oueit er-ré-ral ou hènd. ●118. commance e rèmb conz a monèt hun hènd.

III. [à l'infinit. de narration]

●(1867) FHB 116/93a. Ha mont Berc'hed neuze d'ar c'halatrez enn he c'hamprik ha skuilla daelou.

●(1942) DHKN 26. É huélet ankén Iehannig, monet ur pastor ha goulennet geton petra e hoalè dohton. ●47. Monet Pier ha laret. ●50. Aben en taol devéhan neoah, monet en dén ha seùel.

IV. [à l'impér.]

●(14--) N 18. Entent, Keritic beniguet // pasout cousquet da embreguer : // Ha da emmolc hep sy hac ez // quiffj tost dan reuier / Ha caro ha // pesquet mat, tr. « Écoute Keritic béni, active-toi ! / Va chasser sans faute, et tu trouveras près de la rivière / Et un cerf et de bons poissons »

●(1907) KANngalon Du 545. c'hui zonj d'eoc'h ez oun me eun hallorin ; ne vezan ket ato, kit !

V. [empl. comme subst.]

A.

(1) Aller.

●(c.1718) CHal.ms iii. on paye a un Courrier les frais de son retour, aussi bien que de son aller, tr. «païein arer d'ur c'hourrier querclous é ounet el é zonnet.»

●(1915) MMED 237. An distro, var a lavar ar zent, a oue marteze tennoc'h eget ar mont. ●(1915) HBPR 182. Ar c'henta mond brema 'vo ar guella. ●(1923) AAKL 15. Ar c'henta mont, ar berra kont !

(2) Mont ha dont : aller et retour.

●(1903) MBJJ xv. Evit 100 skouet e ver douget ha bevet etre Marseilh ha Jeruzalem, mont ha dont.

(3) Démarche, allure.

●(1732) GReg 263a. Demarche, tr. «ar mônet.» ●Je le connois à sa demarche, tr. «diouc'h ar mônet anezâ me a oar piou eo.»

(4) Ar mont-endro : le fonctionnement.

B. par ext. Allant, entrain.

●(1906) DIHU 9/154. Hanéh e zou monet geton alkent, e lar Mériadeg. ●(1939) DIHU 340/354. Met n'en des ket «monet» genemb er mitin-man.

VI. Au jeu de quilles.

(1) Mont d’an alf : voir alf.

(2) Mont d’an aplik : voir aplik .2.

VII.

(1) Mont gant ar badoù : voir badoù.

(2) Mont e kas : voir kas.

(3) Mont e skuilh hag e ber : voir skuilh.

(4) Mont gant an avel : voir avel.

(5) Mont evel an avel : voir avel.

(6) Mont er bord all : voir bord.

(7) Mont e wad e dour : voir gwad.

(8) Mont droziou : voir droziou.

(9) Mont e c'her gant ub. : voir ger.

(10) Mont en gouez : voir gouez.

(11) Mont e wad e dour : voir dour.

(12) Mont da Gêrhun : voir Kêrhun.

(13) Mont pell diouzh e gezeg : voir kezeg.

(14) Mont da vutuniñ e gorn en oaled sant Pêr : voir korn.

(15) Mont war varc'h hamon : voir marc'h.

(16) Mont e stal da stalig : voir stal.

(17) Mont e soc'h da vinaoued : voir soc'h.

(18) Mont evit netra : voir netra.

(19) Mont (diwar- / war- / dre-) bouez un neudenn vrein : voir neudenn.

(20) Mont en tan : voir tan.

(21) Mont en tu all : voir tu.

(22) Mont betek ar mouch : voir mouch.

(23) Mont e gloar : voir gloar.

(24) Mont en e votoù : voir botoù.

(25) Mont kuit evel ur c'hazh foetet : voir kazh.

(26) Mont gant ar skoul : voir skoul.

(27) Mont d'e doull : voir toull.

(28) Mont da c'hwileta : voir c'hwileta.

(29) Mont da glask brennig da venez are : voir brennig.

(30) Mont da droadañ : voir troadañ.

(31) Dibrañ e varc'h da vont : voir marc'h.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...