Devri

lezel

lezel

v.

I. V. tr. d.

(1) Laisser.

●(1499) Ca 62b. lesell. ●123b. Lesell. g. laissier.

●(1659) SCger 156b. lesel, tr. «laisser.» ●(c.1718) H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. Vous aués tout pris le bon, et ne m'aués laissé que le meschant, tr. «quemeret hoües er choes, ha n'hoües leset tin nemeit en dilés.»

●(1860) BAL 90. lezer dle da baea. ●(1872) ROU 74a. Laissez-moi abattre autant d'arbre[s] que je pourrai en une année, tr. «Va lizt da ober ur bloavezad discar guez. ●(1888) SBI II 174. Lezomp eta bêlec ar Gô / Da gonta faribolenno ! tr. «Laissons donc le prêtre Le Goff / Débiter ses fariboles !»

(2) Laisser, délaisser.

●(1650) Nlou 28. an bugale mat, / A laesas tiz mat ho chatal, tr. «les bons bergers / abandonnèrent aussitôt leur bétail.»

●(1849) LLB 79. Hui er guélo kent pel é lezél er vicher.

(3) Quitter.

●(1557) B I 291. Guell ve dif appell lesell bro, tr. «J'aime beaucoup mieux quitter le pays.» ●(1575) M 270. Er ret eo feru meruell, ha lesell an bet man, tr. « Car il faut absolument mourir et quitter ce monde. »

(4) Lezel ub. e : laisser qqn en (peine, etc.).

●(1530) Pm 71. Ma map ham ny flam hir amser / Guenez ouff leset en caleter, tr. «Mon fils et mon neveu, certes longtemps, / Par toi je suis laissée en peine.» ●87. Ha ho lesell flam hyr amser / Quer mam roen bet en caleter, tr. «Et de vous laisser certes longtemps, / Chère mère du Roi du monde, en peine.»

(5) Lezel udb. gant ub. : laisser qqc. à qqn.

●(1849) SBI II 188. Lest ar c'hebel gant an noblans, tr. «Laissez les chapeaux à la noblesse.»

(6) Lezel e chaok, e storlok, e strak : se taire.

●(1861) MILg 246. E rankfemp c'hoaz, ni kannaded, / Beza gwisien ar Jesuisted, / Lezel hor strak, plega touchenn, / Ha war ho guer bale kempenn. ●(1878) EKG II 168. Lez da jaok, eme ar c'habiten.

●(1909) HBAL 29. Lez da storlok zo gwelloc'h d'id. ●(1927) TSPY 40. Ro peoc'h ha lez da storlok.

(7) Pousser (un cri), exhaler, laisser (une plainte).

●(1911) SKRS II 129. dioc'htu e lezas eur skrijaden. ●(1915) HBPR 191. Ar belek ne lezaz ket eur glemmaden. ●(1928) FHAB Mezheven 219. ar c'haz a lezas eur glemmadenn hir hag a gouezas, a-fardigleo, d'an douar, maro-mik.

(8) Lezel da ober leton : laisser en jachère.

●(1920) KANNgwital 205/111. An anter euz an douar ebaen (lire : hepken) a veze labouret, an anter all a veze lezet da ober letoun.

(9) Lezel udb. a-dreuz : laisser qqc. de côté, laisser tomber qqc.

●(1894) BUZmornik 172. lezel he fedennou hag he devosionou a dreuz. ●218. ar seurt traou-ze a c'heller hag a dleer zoken da lezel a dreuz pe a gostez evit eur pennad.

(10) Lezel udb. foran, a-dreuz-foran : laisser qqc. de côté, laisser tomber qqc.

●(1857) CBF 92. Warc'hoaz ec'h hadimp ar gwiniz hag e vezo red d'e-omp lezel pep tra a-dreuz for-han, tr. «...nous devrons laisser de côté tout autre chose.» ●(1876) TDE.BF 211a. list pep tra foran, tr. «laissez tout de côté (pour faire ceci ou cela, ou bien, allez-y, toute affaire cessant).»

●(1924) NFLO. côté. laisser tout de côté pour..., tr. «lezel pep tra a-dreuz-foran evit...»

(11) Lezel a-gostez : laisser de côté.

●(1869) FHB 221/100b. List a gostez loc'horriou ar bed. ●(1894) BUZmornik 218. ar seurt traou-ze a c'heller hag a dleer zoken da lezel a dreuz pe a gostez evit eur pennad.

●(1907) PERS 275. lezel ho pranellou a gostez, evit mad. ●297. lezet ganthan a gostez, pell a oa, he zeveriou a gristen. ●(1926) FHAB Gwengolo 339. Kement-man n'eo ket lavaret eo dleet lezel a-gostez ar galleg.

(12) Lezel ub. d'en em arat : laisser qqn se débrouiller.

●(1924) NFLO. laisser qq'un se gouverner seul, tr. «lezel u.b. d'en em arat.»

(13) Lezel ar barr da dremen : laisser passer la tempête.

●(1894) BUZmornik 312. mes lezel a rea ar barr da dremen hep lavaret ger.

(14) Lezel e vuhez gant ub. : laisser la vie sauve, donner quartier à qqn.

●(1878) EKG II 95. mad, me a lez ganeoc'h ho puez.

(15) Lezel pep frankiz : laisser toute liberté.

●(1911) BUAZperrot 302. rak Dioklesian (…) a leze pep frankiz gant ar re a oa endro d'ezan da heuilh ar relijion a garent.

(16) Lezel e fraost : laisser en friche.

●(18--) SAQ II 396. Doanius eo guelet eur park lezet e frost.

(17) Lezel ub. en e vadober : laisser qqn agir à sa guise.

●(1872) ROU 108b. Il fait ce qu'il veut, tr. «Lezed e vez en e vad-ober.» ●(1880) SAB 11. An Iliz a lez peb ini en e vadober.

(18) Lezel udb. da gouezhañ en e douez : laisser partir qqc. à l'abandon.

●(1866) FHB 99/372b. ma ne vir ket mad ar zabat, an deiz santel, mar lez aneza da goueza en he douez.

(19) Lezel ub. da durlutat : laisser qqn dire, faire.

●(1908) PIGO II 85. O, lezet an dud da lavaret ! Lezet ar chouaned da durlutat en-dro d'am diouskouarn…

II. [devant un v.]

A. [devant un infinitif]

(1) Autoriser, permettre, laisser faire.

●(1874) FHB 494/191b. ar folliennig a lezaz he dibrada.

●(1907) PERS 357. Pa zavaz an deiz, e lezaz kemeret eun tam soursi outhan. ●(1911) BUAZperrot 688. O lezel da veza breset / Ouspen ar vez, a vez pec'hed. ●(1915) HBPR 126. Lezennou hor c'houent na lezont ket ober traou evel-se. ●(1923) KNOL 247. Te 'lezo kregi ennout. ●(1935) BREI 434/2a. Na lezomp ket kerzet war hon zreid !

(2) Cesser de.

●(1576) Cath p. 16. les lauaret an sceurt traezouse, tr. «Cesse de dire de pareilles choses.»

B. [empl. devant une subord. amenée par la part. verb. «e»] Autoriser, permettre, laisser faire.

●(18--) SAQ II 192. Na lezit ket e kuesfemp e tentasion.

III. V. intr.

(1) Lezel da : ne pas, omettre de.

●(1576) H 51. an mat hon eux laeset da ober, tr. « the good which we have omitted to do. » ●(1612) Cnf 11a. rac ma endeueus læset da confes dré é gouuizyeguez (…) vn pechet maruel bennac. ●13a. an pechet pé pechedou, læset gantaff da confes. ●14a. ha læsel da lauaret, an particulariteou dishonest. ●30a. Lessell da cleuet offeren da sul (...) eguit monet da chasseal so pechet (...) Lesell da cleuet offeren eguit monet dan foaryou.

●(1732) GReg 673b. Omettre, ne pas faire, tr. «Lesel da ober.»

●(1870) FHB 265/30a. o clask gouzout petra oa an dever all-ze en devoa lezet da ober.

●(1910 YPAG 7. Sell ! ma zi 'm eus lezet da skubat !

(2) Lezel hep : ne pas, omettre de.

●(1612) Cnf 30a. Lesell hep cleuet offeren. ●63b. Lesell an Eufryou à trugarez hep ho ober.

●(1752) BS 342. mar en devise memes commanset scriva ul liseren, e lese ep e achui.

●(1862) JKS 46. mar teuomp da lezel heb ober ar pez omp boaz da ober bemdez. ●(1870) FHB 265/29a. e lezan eb kemmeret. ●(1887) SRD 17. Ar c'hiz a ioa eta enn amzer-ze lezel hep ober certen labouriou da vener.

●(1922) SAIL 16. Doue ne fellas ket d'ean lezel hep o c'hastizan. ●(1935) BREI 431/3d. Koulskoude, ar re-man a lez hep kregi warnan.

(3) Lezel da gas, da vont : laisser tomber, courir, couler.

●(1914) MAEV 188. lez da gas, emon-me, mar gellan en em denna kempen ac'halen, m'em bezo traou da gonta divezatoc'h ! ●(1923) KNOL 296. Oh ! lez da gas. Ama ez eus diou fusuilh garget, eme Ian. ●(1936) CDFi 8 fevrier. Lez da vont, paotr Marianna. ●(1947) BIKA 54. Lez da gas, Jakez !

IV. V. pron. réfl. En em lezel.

(1) Se laisser.

●(c.1500) Cb 42a. ga. qui trebuche souuent. b. nep en nem laes da coezaff alies. ●(1612) Cnf.epistol 17. en em lesell da bezaff souillet gant an fanc. ●(1621) Mc 93. ouz en em lesel da bezaff fez.

●(1852) MML 109. en em lesel da vont, hep delc'h, d'he disurjo.

(2) En em lezel gant re arall =

●(1767) ISpour 385. Rac mar dé ordreinnet d'er Priédeu bout itré d'ai inourabl hac honnest é pep tra, terriplet é vou condannet guet Doué, er ré vou malhuruss assess eit hum lezel guet ré-ral.

V.

(1) Lezel kabestr gant ub. : voir kabestr.

(2) Lezel kabestr war e choug gant ub. : voir kabestr.

(3) Lezel kabestr hir war ar choug : voir kabestr.

(4) Lezel kordenn gant ub. : voir kordenn.

(5) Lezel ub. en e roll : voir roll.

(6) Lezel an dorn gant ub. war ub. : voir dorn.

(7) Lezel ub. war e gement all : voir kement.

(8) Lezel an arar e-kreiz an erv : voir arar.

(9) Lezel da vont gant an avel : voir avel.

(10) Lezel ar voul da dreiñ : voir boul.

(11) Lezel udb. war e revr : voir revr.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...