Devri

gouarn / gouarnañ / gouarniñ .2

gouarn / gouarnañ / gouarniñ .2

v.

I. V. tr. d.

(1) Gouverner (un navire).

●(1464) Cms (d’après GMB 289). gouarnn, gouverner. ●(1499) Ca 99a. Gouuarn. g. gouuerner ou garder. lat. guberno / as act. ●(1633) Nom 149a. Nauiculariam facere : gouuerner vne nauire, y estre pilote ou patron : gouarn vn lestr, bezaff loumman pe patron.

●(1659) SCger 150b. gouarn, tr. «gouuerner.» ●(1732) GReg 466a. Gouverner un vaisseau, tr. «gouarn ul lestr.»

(2) Gouverner, diriger (un pays, un peuple).

●(c.1500) Cb 99b. [gouarn] Jtem presideo / es / di. g. auoir gouuernement / presidence. b. gouarnaff. ●(1633) Nom 284b. Interrex : Viceroy ou Regent, qui gouuerne quãd il n'y a point de Roy : Viçerouè pe Regant, an hiny á gouuarn pa na vez quet á Rouè.

●(1659) SCger 109a. seigneurier, tr. «gouarn.» ●(1732) GReg 466a. Gouverner une Province &c., tr. «Gouarn ur Brovincz. &c.»

●(1872) ROU 87a. Gouverner, tr. «Gouarn.» ●(1872) GAM 54. Ar Pab a c'houarne he sujidi evel eun tad mad he vugale.

►absol.

●(1869) SAG 63. an doare da c'houvarn.

(3) Gouverner, avoir la garde, l'administration de.

●(1633) Nom 282b. Nolæ curator : qui sonne ou gouuerne les cloches : an hiny pehiny á soun hac az gouuarn an cleiyer.

●(1659) SCger 63a. gouuerner, tr. «gouarn.»

(4) Gouarn ub., udb. diouzh udb. : préserver qqn, qqc. de qqc.

●(1849) LLB 113. Eid hi gouarn doh er skorn. ●158. gouarnet ni doh t-ai.

●(1913) AVIE 303. N'hou pedan ket d'ou lemel ag er bed, mes d'ou goarn doh en droug.

►[empl. comme subst.] Ar gouarn : la garde (de qqc.).

●(1925) BUAZmadeg 264. ma rojont d'ezi ar gouarn euz a bep tra.

(5) Garder (les animaux).

●(1744) L'Arm 170a. Garder, tr. «Goarnein.» ●(1790) MG 37. deusto ne ouzah meit néein ha goarn el lonnèt. ●(17--) TE 157. é hoarn en devêd.

●(1839) BESquil 444. arlerh en dout passet é amzér quetan é hoarne el lonnèd. ●(1861) BSJ 313. Nezé en hum laquas ar hobr guet un dén ag er vro-hont péhani er hassas de hoarn er moh.

●(1905) BREH 6. Korli e zou é hoarn er loñned. ●(1907) BSPD I 316. bugulion é hoarn ou seud. ●(1913) HIVR 13. er bandenneu moh e hoarnan.

(6) Observer (une loi, etc.).

●(17--) TE 387. Goarnein e rait én drebad-ce é Jerusalem ur Gouil bras. ●(c.1785) VO 129. ne oarnér na lezèn na gourhæmen.

(7) Garder, réserver.

●(1856) VNA 196. après avoir mangé l'huître, ils vous donneraient une écaille, et réserveraient l'autre à votre adversaire, tr. «goudé ma ou dehé daibret en eistren, ind e rehé d'oh ur gloren, hac e hoarnehé en aral d'en hani zou inemb d'oh.»

(8) Gouarn e deod : tenir sa langue.

●(1790) MG 195. Gùel-è paud d'un dén goarn é dead.

II. V. pron. réfl. En em c'houarn.

(1) Se gouverner.

●(1872) GAM 53. goulen a reant en em c'houarn ho unan, evel ar broiou all.

(2) Se comporter, se conduire.

●(1576) Cath p. 10. mar em gouuernez dre rayson (…) mar em gouuernez autramant, tr. «Si tu te gouvernes par raison (…) si tu te gouvernes autrement.»

●(1732) GReg 193b. Se conduire, se comporter, tr. «En em goüarn. pr. èn hem goüarnet. Van[netois] him goüarneiñ. pr. him goüarnet.» ●Il ne se conduit pas bien, tr. «Ne'n hem c'houarn qet êr-vad.»

●(1910) MBJL 29. gôut ouzont ive en em c'houarn.

(3) Se protéger (de).

●(1849) LLB 1267. Groheu don eid hum houarn a zoh er fal amzer.

(4) (en plt de la nourriture) Se conserver.

●(1744) L'Arm 232a. Marmelade, tr. «Youtt fréh guett sucre, a um ouarn béd enn An.»

III.

(1) Gouarn ul leue ag e vuoc'h : voir leue.

(2) Gouarn e bemp blank : voir blank.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...