Devri

dindan .1

dindan .1

prép., adj. & adv.

I. Prép.

A.

(1) Sous.

●(c.1500) Cb 44b. g. cest conduit soubz terre. b. hent didan an douar. ●(c.1500) Cb. ga. ce qui est desoubz la langue. an pez so didan an teaut. ●(1530) J p. 148a. Seuet ma goaf en e saf sonn / So lem ha moan didan e bronn /, tr. «Élevez droit ma lance aiguë et mince jusqu'à la hauteur de son sein.» ●(1580) G 601. dydan an mor hont, tr. «sous la mer là-bas.» ●(1633) Nom 57b. Panis subcinericius : gasteau cuit sous les cendres : cuin, pe gouastel poazet dindan al ludu. ●(1633) Nom 161b. Excipulus : receptacle : baill da lacquat dindan an guin.

●(1659) SCger 11b. sous, tr. «didan.» ●(c.1680) NG 1131-1132. vn ty, / Don didan en douar.

●(1911) BUAZperrot 31. dindan zouar. ●(1963) LLMM 99/263. war var da semplañ dindan bouez o zokarnoù, o fuzuilhoù hag o leraj gwennkann.

(2) [Dindan + v.] Sur le point de.

●(1942) DHKN 59-60. é kreskè un tammig disprizans én hé halon aveit en deu a ré « goh »-sé hag e sellè hi èl en deu zevéhan ag ur midad a uéharal, didan merùel. ●118. didan koéh é revin. ●(1954) VAZA 190. dindan mont d’ar gêr. ●(1955) VBRU 2. e oan dindan dimeziñ.

(3) Lakaat (ur benveg) dindan : (prlt d’un outil) ramasser, arrêter de se servir de.

●(1934) FHAB 272. ar gwiniz goanv e-unan a c'hortoze ma vije lakaet ar falz dindanan. ●(1936) FHAB C'hwevrer 95. ne zougont mui tamm keuneud ebet ; koulz eo lakaat ar vouc'hal dindano.

(4) Dindan alc'hwez, dindan brenn : sous clef.

●(14--) Jer.ms 263. dydan alfez, tr. «sous clef.»

●(1943) FHAB Gwengolo/Here 337. Heman e zalc'h dindan brenn.

(5) Suivi par (médecin).

●(1866) FHB 64/94. Tremen a ra eno tri mis dindan midisin.

●(1922) FHAB Gwengolo 279. eun den hag a zo dindan vedesin ?

(6) Sous l'emprise, l'empire de.

●(1902) PIGO I 61. an dud dre-holl a zo dindan o aoun. ●201. Herve an em gave mui-ouz-mui dindan e yen. ●(1919) BUBR 10/269. dindan o aoun, glas o dremmou. ●(1982) TKRH 67. chomet e oa un tamm dindan he spont. (...) Abegoù a oa (...) da vezañ dindan aon.

(7) Dindan ub. : sous les ordres, la direction, le pouvoir de qqn.

●(c.1500) Cb 34b. g. centenier / celuy qui a soubz lui cent hommes / ou celuy qui a cent ans daage. b. vn den en deffe cant bloaz / pe en deffe didannaff cant den. ●(1557) B I 33. didan ma damany, tr. «sous mon pouvoir.» ●(1554) Moeam (1553, 1554), Bulletin de de la Société Archéologique du Finistère, tome 108, 1980, pp. 317-336 & Un sonnet en moyen-breton célébrant la naissance de Henri IV (1553) écrit par un Quimpérois : François Moeam, Etudes celtiques, tome 18, 1981, pp. 249-271)">Moeam 7. Ez dalcho én é vos deiz ha nos dindanhaff.

●(1866) LZBt Ebrel 106. en deuz ouz-penn daou c'hant mil den dindan-han. ●(1889) ISV 455. Ar mestr mevel en devoa dindanha eur potr saout. ●(18--) SAQ I 67. ar zoudarded all a zo dindan-han.

●(1911) BUAZperrot 351. eleiz evit en em zavetei a deuio da veva dindannout. ●827. eleiz a venec'h o veva dindanan. ●(1923) KTKG 50. ren mad ar re a zo dindannho. ●(1928) LEAN 30. An den yaouank en doa dindannan micherourien.

(8) Planté de.

●(1857) CBF 90. Ne welann dre ama nep douar dindan ed, tr. «Je ne vois pas par ici de terres ensemencées.»

●(1910) MBJL 62. o vean ma lezer an douar da ziskwizan dindan peuri. ●(1911) BUAZperrot 486. Dindan goat edo neuze ar vro tro var dro. ●(1929) FHAB C'hwevrer 52. lakomp (…) muioc'h a zouar dindan foenn.

(9) Couvert de.

●(1949) KROB 10/12b. lojeiz dindan soul pe dindan sklent.

(10) =

●(1910) MBJL 82. eur palez bras iskis (6 devez arat douar dindanan). ●(1911) BUAZperrot 127. ar vro zo dindan Plouvian, Plabenneg ha Plouzeniel.

(11) Sous le règne de.

●(1456) Credo 8-10. Hac agouz avas passion dedan pilat / crucifiet dan marue quenbuan voe / laquet ha goudese sepeliet, tr. «Et a souffert (la) passion, / crucifié sous Pilate ; / aussitôt il fut mis à mort / et ensuite enseveli.»

(12) Dindan an embannoù : dont la publication du mariage est faite.

●(1876) SBI I 318. nin 'zo dîmet hon daou, / Ni 'zo dindan ann embannaou, tr. «nous sommes mariés tous les deux, / Nous sommes sous les bans.»

(13) Dindan an noz / dindan noz : nuitamment.

●(1866) FHB 62/80b. Dindan noz e teuas eul lestr tan all. ●(1867) FHB 102/393a. ar bastoret o vont dindan noz d'ar c'hraou a Vethleem. ●(1877) BSA 310. Ar re (...) a zigouez dindan noz.

●(1950) KROB 28-29/17. Taol da zilhad ebarz ar foz, / ha deomp sioul dindan an noz. (...) Plac'h ebet, na yaouank na koz, ne gred tremen dindan an noz.

(14) Dans l'espace de, pendant.

●(c.1680) NG 355. Lahou didan deu blé, / En ol mabet bihan.

B. (marine)

(1) Du côté du bateau orienté vers le large.

●(1944) GWAL 163/168. (Ar Gelveneg) emañ ar garreg dindan ar vag, pe izeloc'h egeti : «chom a ra dindanomp» ; «chom a ray dindanomp», n'ez i ket dreistañ, chom da gouezha dindanan.»

(2) Bezañ dindan ouel : être sous voiles.

●(18--) MIL.ms. ha dioc'htu ma voent diloc'h ha dindan gouel ez ejont etrezek ar mor doun (d'après BUBR 20/266).

C. (en plt du temps) Mauvais temps.

●(1947) YNVL 148. Truez am eus ouzh an dud paour a zo dindani.

II. Épith.

(1) Qui est situé dessous, de dessous.

●(c.1500) Cb 104b. [gueus] Jtem hoc labrum / bri. g. le leubre de dessoubz. b. an gueus dindan.

●(1903) MBJJ 233. ofisan 'barz ar chapel-dindan. ●(1924) CDFi 29 mars 1. oc'h ober offis nemet en iliz-dindan.

(2) (en plt de vêtements) Que l'on vêt dessous.

●(1867) BUE 56. eur zae dindan gant divrec'h hirr ha ledan.

●(1901) FHAB Mae 265. ne zouguet evit guiscamant dindan nemet eur ciliç. ●(1916) KANNgwital 169/187. dillad-dindan a bep seurt. ●(1972) BSAf xcviii 347. Jupon : lostenn dindan.

III. Adv.

(1) Dessous.

●(c.1500) Cb 99a. [gouruez] Jnde percubo / as. succubo / as. g. soy coucher / ou soy cheoir dessoubz. b. gouruez / pe coezaff didan.

●(1867) MGK 31. na list ket eur c'horn tro / Hep gwelet dindan petra zo.

(2) (jeu) Bezañ dindan : coller.

●(1944) EURW I 24. C'hoari koukoug. An holl a ya da skoacha dumañ duhont : an hini a oa «dindan» evel ma leverer, a ranke klask anezo.

IV. Loc. adv.

A. Dre-zindan.

(1) Par-dessous.

●(1878) EKG II 39. Plega a riz da zellet dre zindan an or.

(2) sens fig. En sous main.

●(1910) MBJL 177. dre zindan hag evel dre guz. ●(1911) BUAZperrot 296. eun dizesk ha gouez a zen, a c'hoarias ker brao dre zindan, ma teuas abenn da... ●(1930) FHAB Meurzh 97. enebourien Yann Vonffort a labouras dre zindan.

B. Dindan guzh : caché, en cachette, clandestiment, dans la clandestinité.

●(1868) KMM 146. pa edo ministret Jesus-Christ dindan guz.

●(1906) KANngalon Genver 5. ma ne rankont ket dioc'htu mont dindan guz. ●(1906) KANngalon C'hwevrer 35. kalz euz he genvreudeur beleien a iea dindan guz. ●(1906) KANNgwital 40/319-320. Tud hag en em zastum dindan guz evit ober brezel d'ar relijion. ●(1921) PGAZ 47. Epad m'edont dindan guz. ●(1929) FHAB Kerzu 463. chomet, dindan guz, e Breiz. ●(1929) FHAB C'hwevrer 75. hag e rankas beva, dindan guz, en e barrez. ●(1938) FHAB Genver 5. hag ar re all a ranke chom dindan guz. ●(1962) EGRH I 60. dindan guzh, tr. « caché. »

V.

(1) Lakaat sav dindan : voir sav.

(2) Bezañ e sac'h dindan e vilin : voir sac'h.

►form. conju.]

S1 dindanon

●(1942) DADO 12. O, va diouhar a gren dindanoun.

S2 dindanout

●(1911) BUAZperrot 351. da veva dindannout.

S3m dindanañ

●(c.1500) Cb 34b. g. didannaff. ●(1554) Moeam (1553, 1554), Bulletin de de la Société Archéologique du Finistère, tome 108, 1980, pp. 317-336 & Un sonnet en moyen-breton célébrant la naissance de Henri IV (1553) écrit par un Quimpérois : François Moeam, Etudes celtiques, tome 18, 1981, pp. 249-271)">Moeam 7. dindanhaff.

●(17--) CCn 34. try roue dindandan.

●(1889) SKG 9. Ar jao zo dihan-hou zo gangnoc'h 'vit eur vioc'h, tr. «Le cheval qu'il monte est plus lourd qu'une vache.»

●(18--) SBI II 118. eur guele guial, dindan-han pewar zroad, tr. «un lit d'osier, sous lui, quatre pieds.»

S3f dindani

●(1941) FHAB Gouere/Eost 61a. ar vodenn veuz ma c'hourvezen dindani.

P1 dindanomp

●(1860) BAL 69. an traou a velomp a ziouzomp, dindanomp ac a beb tu deomp.

P2 dindanoc'h

●(1866) FHB 63/85a. Ma zigouez dindanoc'h eun den pennet fall.

P3 dindano / dindane

●(1831) MAI 202. flammo so dindane. ●(1868) KMM 211. an ifern digor dindanno.

●(1942) DHKN 71. Didanè (= dindan an tasoù) tuelligeu melén braùeit d’hé bizied korriganéz. ●(1957) AMAH 52. ha bec’h dezho o kerzhout gant ar c’hrenañ ma rae o divhar dindano.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...