Devri

bihan .1

bihan .1

adj., adv., prép. & conj.

I. Attr./Épith.

A.

(1) Petit.

●(1499) Ca 22a. Bihan. g. petit. ●144a. Nedel bichanoch. l. quominus aduerbium. ●(c.1500) Cb 25a. [beth] migrocosmus / mi. g. le petit monde cest homme qui petit dure. b. an bet byhan / pe vn den na veo nemeur. ●26a. ga. moult petit. b. bihanic. ●g. tres petit. b. quen bihan.

●(1710) IN I 271. an asen bian.

►[empl. comme subst. avec sens collectif] Ceux qui sont petits.

●(1650) Nlou 17. Da barn bras ha bihan, tr. «pour juger grands et petits.»

●(c.1680) NG 108. ol, bihan ha bras.

●(1821) SST vi. bras ha bihan, cos ha yoanq, habil hac ignorant.

►[devant le subst.]

●(1982) TKRH 80. reiñ re vihan aluzon.

(2) (en plt des enfants dans une famille) An eil bihanañ : l'avant dernier.

●(1936) LVPR 62. An eil bihana oa eus a zaouzek.

(3) (en plt de la mer, etc.) Dont le niveau est bas.

●(1846) DGG 162. Ar velinerien ne dleont mala da zul nemet dre necessite, abalamour d'an dour-bian. ●(1874) FHB 503/261b. pa vez biana ar mor.

(4) (en plt de l'eau, des sources) Dont le débit est faible.

●(1900) KRL 8. Pa ne garg C'hoevrer an touffleio / E ve bihan an andonio (Trég[or]), tr. «Lorsque février ne remplit pas les fossés, les sources sont peu abondantes.»

(5) Un dra vihan : une chose de peu d'importance.

●(1893) IAI 108. Er memez taol e bet saveteat ive ar relijion, an Iliz, an oll zevenidigez kristen. Ne ket eun dra vian.

(6) [empl. devant un adj.] Peu.

●(14--) Jer A.70. Byhan soynget eu guenez sur /Da dygarez fals lazr paryur, tr. « Tu as peu réfléchi, sûrement, / A ton excuse, voleur faux (et) parjure »

B. [au superl.]

(1) D'ar bihanañ : au moins.

●(1790) MG 301. réd-è m'hur bou caz doh en ol péhedeu marvel, d'er bihannan.

●(c.1825-1830) AJC 49. pe dar biana, neun abaty mesc ar religiuset. ●316. a retorn dar bianan voar on gis en frans. ●520. deus da laquad fin breman dar bianan. ●(1838) OVD 70. me gonzou mad a nehai d'er bihanan.

●(1931) GUBI 202. Bout oé d'er bihañnan eih béleg é Pluniaù.

(2) Da vihanañ : au moins.

●(1499) Ca 55b. Dauihanaff. g. au moins. ●(1612) Cnf 10b. da bihanaff vn guez en bloaz. ●46b. pé dauihanaff reiff credou do restituiff dezo.

●(1659) SCger 80b. tout au moins, tr. «da vihana.» ●(1710) IN I 272. pe da viana profitabl bras. ●(1732) GReg 67b. Au moins, tr. «Da vihanan. da nebeutan.»

●(1922) LZBt Mezheven 14. Ma karjent, da pihanan, laket war o chouk krec'hen loëned ! ●(1922) LZBt Gwengolo 4. da pihanan e kavas ive eun tam frealzidigez. ●38. ar beleg, da pihanan a sikour ane da vervel. ●(1924) LZBt Mezheven 18. breman da pihanan.

(3) Pa brederer bihanañ : quand on y pense le moins.

●(1927) GERI.Ern 47. pa brederer bihanañ, tr. «quand on y pense le moins.»

C. [au compar.]

(1) Bihanoc'h : moins.

●(1659) SCger 80b. moins, tr. «bihanoc'h.» ●(1790) MG 302. ne mès meid ul liard, ha hoah bihannoh eid ul liard.

●(1907) BSPD I 25. Uinek vlé ha naù miz bihañnoh tri dé é ma bet pab hag é pen en Iliz.

(2) Bihanoc'h a : moins de.

●(1790) MG 10. Arça, bihannoh a langage. ●47. revé m'en dès mui pé bihannoh a hlahar.

(3) Moindre.

●(1659) SCger 80b. moindre, tr. «bihanoc'h.»

II. Épith.

A.

(1) (religion) Sul-Fask vihan : Quasimodo.

●(1880) SAB 289. Sul fasc-vian (Quasimodo).

(2) Berv bihan =

●(1913) DIHU 102/371. Er berù bihan e vé hiroh aveit hani er chistr.

(3) (toponymie) Kernev-vihan =

●(1935) BREI 424/d. St-Nikolas-ar-Pelem (...) Kerne vihan eo bro ar c'hezek.

B. Bihan dra.

(1) Peu de choses.

●(1732) GReg 106b-107a. Il se boude pour peu de choses, tr. «Mouza a ra evit bihan-dra.»

●(1862) JKS 194. Bihan dra eo ar pez a c'houzanvit.

●(1931) ATBR 29. C'houec'h kant mil lur ? Bihan dra eo.

(2) (Ur) bihan dra : le moindrement.

●(17--) TE 84. ol er péh e eèllehai blessein ur bihan-dra Lézenneu quer santel.

●(1825) COSp 11. Mæs a pe seller bihan dra doh er fæçon ma hum gomportant.

III. Adv.

A.

(1) Ez vihan : petitement.

●(c.1500) Cb 26a. [bihan] g. petitement. b. ez bihan.

(2) Un peu, une petite partie.

●(1879) GDI 58. Larein e hrér penaus rai ha bihan n'en dé quet musul.

●(1905) IMJK 188. é sellan èl ur hrès bras aveit on em bout bet bihan ag en donézoneu-sé kaer de huélet.

(3) Peu.

●(c.1785) VO 126. Ne oai quet bihan en hum annaiein en ul léh quen trist. ●(1790) MG 389. N’en dai quet bihan e uélér a faus changemanteu a vuhé.

●(1856) VNA 152. Je ne fréquente les gens de ville que le moins que je puis, tr. «Ne hantan en dud a guér meit bihannan ma hellan.» ●(1867) FHB 121/133a. paët bihan.

●(1976) LIMO 20 mars. ha hoah klanv bihan.

(4) Peu.

●(1839) BESquil 522. na bihannet a fin-vad en dès ean bet !

●(1957) DSGL 194. Perag em es bihan, pe wélan ho pes ré ?

(5) [empl. devant un subst. + mut. adouc.] Peu de.

●(1942) DHKN 37. Get bihan boén.

B. Loc. adv.

(1) Ez vihan(ik) : étant petit, quand il ou elle était petit.

●(1921) PGAZ 46. Lakeat e vezent ez-vianig da labourat. ●(1925) KANNgwital 274/9. diskuez a rea ez vihan petra vije ez vras.

(2) A vihan da vras : de fil en aiguille ; petit à petit.

●(1790) MG 161. hac a vihan de vras, me zévisas dehou ma histoër. ●164. hac a vihan de vras, en hum ziscoér er péh ma vér.

●(1879) GDI 197. Hag èl-cé a vihan de vras er servitour e arrihuou betag el laironcieu brassan.

●(1927) GERI.Ern 47. a vihan da vras (V[annetais]), tr. «de fil en aiguille, de proche en proche.»

(3) Da vihan da vras : peu à peu.

●(1869) SAG $$$. Hag ouz-penn, da vihan-da-vraz.

(4) Etre bihan ha bras : l'un dans l'autre.

●(1909) BOBL 22 mai 230/2e. Etre bihan ha braz, eur vioc'h a ro beb bloaz tri mil litrad troaz.

(5) Mui pe vihan(-oc'h) : plus ou moins.

●(1838) OVD 92. ellein e rér neoah ou hélie mui pé bihan. ●221/238. mui pé bihannoh.

(6) Dre vihan : par trop peu.

●(1879) GDI 58. Penaus é péhér enep d'er religion dré vihan. (...) péhein énep d'er vertu a religion é dihue fæçon : dré rai pé dré vihan. (...) Ne e béh énep d'er vertu a religion dré vihan, pe ne vennamb quet rantein de Zoué en inour hag en aboeissanç souveræn e zou deliet dehou.

(7) A-vihanoc'h : sans cela.

●(1790) MG 28. A vihannoh, Pierr ne vou quet heurus inou.

●(1879) GDI 34-35. a vihannoh Doué e larehé guet ræson er péh e laré gùéharal d'er bobl juif : «Er bobl-ce m'inour a vêg, mæs é galon e zou pêl doh-ein. ●48. A vihannoh, péhèd-é hum durul d'er pratiqueu-cé.

●(1913) AVIE 83. a vihañnoh n'hou pou digol erbet.

(8) Ken bihan : non plus.

●(1839) BESquil 503. péhani, deustou ma oé é yondre, n'en hanàuas quet quer bihan.

IV. Loc. prép. A-vihanoc'h.

(1) [devant un subst.] À moins de.

●(1792) HS 171. é houent collet à vihannoh ur secour pront à berh Doué. ●319. n'eèllér quet labourat à vihannoh ur vacacion benac.

(2) [devant un v.] Sauf à.

●(1839) BEScrom 1. hag a vihannoh bout passet doh tud ingrat, n'ellet quet refuse a garein Jésus-Chrouist.

●(1913) AVIE 42. a vihañnoh bout gañnet a neùé, hañni ne hel guélet ranteleh Doé.

V. Loc. conj. A-vihanoc'h ma : à moins que.

●(1790) MG 300. ne falai quet dehou rein deh en assolvèn, a vihannoh n'hi devezai renonciet d'hé galand. ●(1792) HS 58. à vihannoh ne vehai oueit hou brér youancan guet-tai.

●(1857) LVH 61-62. Anfin, a vihannoh ne vehé press, ha dangér é hortos.

●(1907) VBFV.bf 6b. a vihañnoh ne, conj. tr. «à moins que.» ●(1913) AVIE 299. rak, a vihañnoh ma hein kuit, er Spered Santél ne zei ket devat oh.

VI.

(1) Mont bihan an … :

●(1925) FHAB Mezheven 216 Kaorantin P. Koulskoude m'en dije gouezet Sourdeak e oa aet bihan ar boued e kastell Tristan, e vije deut a-benn eus al laer bras.

(2) Bezañ bihan e galon : voir kalon.

(3) Ober beg bihan : voir beg.

(4) Koll e bod-houarn bihan : voir pod-houarn.

(5) Bezañ lakaet war e dorchenn vihan : voir torchenn.

(6) Bihan evel ur gwennegad bara : voir gwennegad.

(7) C'hoari e benn bihan : voir penn.

(8) Mont war e benn bihan : voir penn.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...