Devri

beg .1

beg .1

m. & adv. –où

I.

A.

(1) Bouche.

●(1732) GReg 105b. Bouche, tr. «Van[netois] H[aute] Corn[ouaille] becq.» ●(1744) L'Arm 34a. Bouche, tr. «Beeg.. gueu. m.»

●(1818) HJC 70. Chare te vec, ha lausque en den-ce. ●(1838-1866) PRO.tj 185. Jannedik zo (…) ken flour he zam begik ! ●(1879) GDI 34. Ni e inour Doué guet hun bêg.

●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «bouche.» ●(1931) GUBI 12. Arlerh en dout lipet é veg.

(2) Chom beg : rester bouche bée.

●(1938) DIHU 320/29. Chom omb ol beg de sellet doh en hoari. ●(1942) DHKN 71. Goudé bout chomet un herrad mat de zeviz – er vam hag er verh, beg é cheleuet dohton.

(3) E beg : bouche bée.

●(1980) HYZH 136/58. (Treboull) Me 'm eus soñj ar bloavezh kentañ oa deut da bardon Sant-Mikael ar montagnes russes, tout an dud e beg.

(4) Beg ha razh : bouche bée.

●(1966) LIMO 07 octobre. Guir é lared penaos ma vezé gueharal cheleuet «beg a rah» doh er predegerion.

(5) Ober begoù : faire la moue.

●(1927) GERI.Ern 40. ober begou, tr. «faire la moue.»

(6) Diwar beg an teod : du bout des lèvres.

●(1860) BAL 15. pedi divar beg an teod, ne d'eo nemet an neuz da bedi.

B. (en plt des animaux)

(1) Bec.

●(1633) Nom 36b. Rostrum bec : an becq.

●(1803) MQG 7. an tam en e beg !...

●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «bec.»

(2) Gueule.

●(1732) GReg 106a. La bouche d'une bête, tr. «beg. p. begou.»

●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «gueule.»

(3) Marc'h-beg : cheval de flèche.

●(1982) PBLS 357. (Sant-Servez-Kallag) marc'h beg, tr. «cheval de flèche.»

II.

A. (géographie)

(1) Pointe, cap.

●(1732) GReg 134b. Cap, promontoire, tr. «Becq. p. begou»

(2) Embouchure (de rivière).

●(1744) L'Arm 128a. Embouchure, tr. «Béeg er stærr : Béeg er rivérr.»

●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «embouchure (d'une rivière).» ●(1913) HIVR 51. beg er Blañoah. ●(1919) DBFVsup 4b. beg en havr, tr. «entrée de la rivière (Etel).»

(3) Cime, sommet.

●(1889) SFA 134. e bek ar menez.

●(1929) MKRN 21. var beg krog Pontigou ! tr. «sur la butte du Pontigou !»

B.

(1) Ouverture.

●(1939) DIHU 334/255. beg er puñs.

(2) Début, commencement (d'une période).

●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. Da veg an hanv, an êst, tr. «au commencement de l'été, de la récolte.»

(3) Pointe (d’épée, de fusil, de fourche, etc.).

●(14--) N 1429-1430. Da pep clezef (…) Ha croas ha becq, tr. «A toute épée (…) Et une croix, et une pointe.» ●(1499) Ca 19a. Bec pep tra lem. euel contell dac etc. g. bec de checun fer agu. ●(1633) Nom 149b. Nauis rostrata : nauire begue : vn lestr beguec è deffe vr beg hir. ●151a. Rostra : le bec : an becq. ●231b. Murex : la pointe & l’aspreté d’vn rocher : an becq lemm ves á vn quarrecq.

●(c.1718) CHal.ms i. espointer, tr. «torrein er bec.» ●(1732) GReg 735b. La pointe de fer d'une lance, tr. «becg un impyod.»

●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «bout, pointe.» ●(1908) PIGO II 135. beg eur bistolen. ●140. beg ar fuzuilh. ●(1957) AMAH 139. Beogal spontus a rae ar Morian-mañ en ur ober sin da floupañ drailhennoù kig kriz degaset dezhañ war veg ur forc'h.

(4) Partie haute.

●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «(jusqu'au) haut (d'un sac, d'un tonneau).»

(5) Épine.

●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «épine.»

(6) Bout, extrémité.

●(1659) SCger 94a. pointe d'vn couteau, tr. «bec vr gontell.» ●pointe d'vne roche, tr. «bec vr garrec.»

●(1878) EKG II 54. e c'helliz tizout beg va skeul.

●(1907) AVKA 210. ma soubo beg e viz en dour. ●(1929) EMPA 6. da ober lunedou a-liou, da lakât war beg ar fri.

(7) Sommet (d'une tour, etc.).

●(1659) SCger 111b. haut de la tour, tr. «bec an tour.»

●(1878) EKG II 130. an avel a zo put e bek tour Berven. ●(1877) BSA 301. savet huel var beg an tour. ●308. e beg guerniou huel.

(8) =

●(1906) BOBL 15 décembre 116/3a. an irvi bihan great [gant] begou an haderez.

III. Adv. A-veg : oralement.

●(1821) SST 75. er pedenneu (…) e rer a vêg. ●(1838) OVD 292. me vrudou a vêg hag a galon (...). ●(1855) BDE viii. Er bobl-zé em inour a vêg, mæs ou haloneu ezou pêl doh-on. ●126. Red-é pedein a vêg (...) en oræson a vêg. ●(1876) TIM 443. larèt a vêg er pedenneu ordrénet. ●(1879) GDI 35. Er bobl-cé m'inour a vêg, mæs é galon e zou pêl doh-ein. ●84. Ne vern quet mar vé laret er honzeu-cé a vêg hemb quin.

►Épith.

●(1821) SST 91. er beden a vêg hac er beden a galon. ●(1855) BDE 126. en oræson a vêg. ●(1857) LVH 116. er beden a vêg.

IV.

A.

(1) Ober e veg da ub. : dicter à qqn ce qu’il doit faire.

●(1732) GReg 87a. Faire le bec à quelqu'un, l'instruire, tr. G. Rostrenenn «Ober e vecq da ur re.» ●(17--) CHal.ms. Gobér é veg d'un dén, tr. «emboucher, faire la leçon à quelq'un.» (hvz DBFV 19).

●(1931) VALL 216. Dicter à qqn ce qu'il doit faire, tr. F. Vallée «ober e veg da u. b. fam.» ●420. Faire la leçon à qqn sur ce qu'il doit dire, tr. «ober e veg da u. b. fam.» ●(1955) STBJ 82 (K) Y. ar Gow. Hemañ, diduet gant soñj e vignon, a brometas ober he beg da Jañ-Mariou.

(2) Pilat e veg : parler sans s’interrompre, sans cesse.

●(1965) BRUD 20/11 (T) E. ar Barzhig. Paouez da bilad da veg mouzet.

(3) Chom beg : rester bouche bée.

●(1911) DIHU 68/195 (G) *Bleù Glas. En aral e chomas beg ! ●(1941) DIHU 357/222 (G) L. Herrioù. Er Vretoned, én arben dehé bout diouiek tré ar ou istoér ha penvèuet get geuiér er skolieu hag er skrideu gallek, e chomo beg de cheleu doh er homzerion kaer-sé hag e vo techet d'ou hredein.

(4) Ober beg bihan : faire le difficile (nourriture).

●(1957) BRUD 1/84 P.-J. Helias. Penaoz ! Eur hristen bennag e-neus greet beg bihan dirag ar banne-ze ? N'eo ket kredabl !

(5) Ober beg moan : se faire discret.

●(1909) NOAR 120 (L) K. ar Prat. «A ! va gwaz ker, eme ar wreg, ma welje ar re binvidik penaos e reer deomp brema, marteze e savje mez ganto da veza bet ker faeüs en hor c'henver. Na me garfe gwelet o ardou !...» / «Ya, ober a rafent beg moan, me gred.

(6) Chom e veg war ar gloued : échouer, rester sans réaction.

●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. Chomet eo e veg war ar gled, tr. Émile Ernault «il a eu une déception, n'a pu triompher de l'obstacle (comme un cheval qui pose la tête sur la barrière qu'il ne peut franchir) Hingant.»

(7) Dourenniñ a ra e veg : voir dourenniñ.

(8) Degouezhout evel biz Yann en e veg : voir biz.

(9) Ober tro yod da veg ub. : voir yod.

(10) Paseal e viz e beg unan arall : voir biz.

(11) Bezañ glas e veg : voir glas.

B.

(1) Sevel war veg e droad : voir troad.

(2) Bezañ kleuz bete begoù e dreid : voir treid.

(3) Ober beg d'un ibil re voan : voir ibil.

(4) Sklouf evel beg ar puñs : voir puñs.

(5)Sonn evel ur bramm war beg un ibil : voir bramm.

(6) Bezañ hir beg e vinaoued : voir minaoued.

(7) Fur evel beg e votez koad : voir botez.

(8) Diaes evel derc'hel ur bramm war beg un ibil :voir bramm.

C. Ober begoù (ouzh udb.) : être difficile (nourriture).

●(1910) DIHU 59/75 (G) *Mari en Néeréz. Ou hoén e ras dehé, ur pladad kig dispennet, darneu tuchentil. En deu lapous ne hrent ket begeu dohton neoah. ●(1910) DIHU 60/96 (G) *Iouan sant Ili. Kavet e vehé viloh aveidomb hag a pe veheh de ziméein ne hreheh ket kement a végeu ! ●(1931) VALL 483. Faire la moue, tr. F. Vallée «ober begou fam.»

V. Blasons populaires : Begoù-bras.

(1) Begoù-bras (Kleger).

●(1911) DIHU 71/255. Tud Kligér e zou kurius èl... rah en dud. Ha neoah er réral e hra Begeu bras anehé.

(2) Begoù-bras Paoul : les nigauds de Paule.

●(2016) TELGR 29.07/52a. Begoù bras Paoul, tr. Daniel Giraudon « Les nigauds de Paule ».

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...